સમોસા – નામ સાંભળતા જ મોંમાં પાણી આવી જાય છે. ઘણા લોકો ચાની દુકાન પર સોનેરી, ત્રિકોણાકાર, ક્રિસ્પી સમોસા બનાવવાનું સ્વપ્ન જુએ છે – આનો સામનો કરવો મુશ્કેલ છે. પરંતુ ઘણીવાર, ઘરે બનાવેલા સમોસા કાં તો ખૂબ નરમ હોય છે, તેલ શોષી લે છે, અથવા દુકાનમાંથી ખરીદેલા સમોસા જેવા ક્રિસ્પી નથી હોતા.
સારા સમાચાર એ છે કે સમોસા ઘરે સંપૂર્ણ રીતે બનાવી શકાય છે. તેના માટે કોઈ ખાસ મશીનરી કે વ્યાપક કુશળતાની જરૂર નથી. તમારે ફક્ત યોગ્ય તકનીક અને યોગ્ય પ્રમાણની જરૂર છે. આ લેખમાં, અમે સંપૂર્ણ સમોસા રેસીપી – કણકથી લઈને ભરણ અને તળવાની પદ્ધતિ – સમજાવીશું જેથી તમારો સમોસા દરેક વખતે સંપૂર્ણ રહે.
સમોસાનો કણક – આ તે છે જ્યાંથી ખરી શરૂઆત
સમોસાના ક્રિસ્પી થવાની ચાવી તેના કણકમાં રહેલી છે. જો કણક યોગ્ય ન હોય, તો તળ્યા પછી પણ સમોસા નરમ રહે છે.
સામગ્રી:
- બધા હેતુનો લોટ – 2 કપ
- સેલરી બીજ – 1/2 ચમચી
- મીઠું – સ્વાદ મુજબ
- ઘી અથવા તેલ (ભેળવવા માટે) – 4 ચમચી
- ઠંડુ પાણી – જરૂર મુજબ
ભેળવવાનું મહત્વ – ભેળવવાનો અર્થ છે લોટમાં તેલ અથવા ઘી ઉમેરવું. સમોસાના ક્રિસ્પી થવાની આ ચાવી છે. સૌપ્રથમ, લોટને સેલરી, મીઠું અને ઘી સાથે સારી રીતે મિક્સ કરો. લોટને તમારી મુઠ્ઠીમાં લો અને તેને બંધ કરો – જો તે તેનો આકાર જાળવી રાખે છે, તો ભેળવવું સંપૂર્ણ છે. જો તે ક્ષીણ થઈ જાય, તો થોડું વધુ તેલ ઉમેરો.
ભેળવ્યા પછી, ઠંડા પાણીથી લોટ ભેળવો. લોટ ન તો ખૂબ કઠણ હોવો જોઈએ અને ન તો ખૂબ નરમ. ખૂબ નરમ કણકથી સમોસા તળતી વખતે તૂટી જશે, અને ખૂબ કઠણ કણક કણક ક્રિસ્પી નહીં બને. ભેળવેલા લોટને ભીના કપડાથી ઢાંકી દો અને તેને 20-25 મિનિટ માટે રહેવા દો.
એક મહત્વપૂર્ણ નોંધ – સમોસાનો લોટ રોટલી લોટથી અલગ છે. તે ખેંચાતો ન હોવો જોઈએ. તેથી, લોટને વધારે પડતો ન ભેળવો, ફક્ત લોટને ભેળવી દેવા માટે પૂરતું.
સમોસાને ખાસ બનાવતી એક મસાલેદાર ભરણ
ભરણ જેટલું વધુ સ્વાદિષ્ટ હશે, સમોસા તેટલા જ સ્વાદિષ્ટ બનશે. કોમર્શિયલ સમોસા માટે ભરણનો સ્વાદ એક વિશિષ્ટ સ્વાદ ધરાવે છે – થોડો મસાલેદાર, થોડો ખાટો અને અત્યંત સુગંધિત.
સામગ્રી:
- બાફેલા બટાકા – 4 મધ્યમ કદના
- વટાણા (બાફેલા) – 1/2 કપ
- તેલ – 2 ચમચી
- જીરું – 1 ચમચી
- લીલા મરચાં (બારીક સમારેલા) – 2-3
- આદુ (છીણેલું) – 1 ઇંચ
- ધાણા પાવડર – 1 ચમચી
- જીરું પાવડર – 1/2 ચમચી
- ગરમ મસાલો – 1/2 ચમચી
- આમચુર પાવડર – 1 ચમચી
- લાલ મરચું પાવડર – 1/2 ચમચી
- મીઠું – સ્વાદ મુજબ
- ધાણાના પાન (બારીક સમારેલા) – થોડું
પદ્ધતિ – એક પેનમાં તેલ ગરમ કરો. જીરું ઉમેરો અને તેને ચડવા દો. આદુ અને લીલા મરચાં ઉમેરો અને ૩૦ સેકન્ડ માટે સાંતળો. હવે બાફેલા અને બરછટ છૂંદેલા બટાકા ઉમેરો – ખાતરી કરો કે બટાકા સંપૂર્ણપણે છૂંદેલા ન હોય; થોડા ટુકડા થવા જોઈએ. બધા મસાલા ઉમેરો અને ૨-૩ મિનિટ માટે સાંતળો. ગરમી બંધ કરો અને કોથમીર અને વટાણા ઉમેરો.
ભરણને ઠંડુ થવા દો. ગરમ ભરણથી સમોસા બનાવવાથી કણક ભેજવાળી બને છે અને તળતી વખતે તે ફૂટી શકે છે.
એક ખાસ ટિપ: ભરણમાં એક ચપટી સૂકા મેથીના પાન ઉમેરો. આ સમોસાને બજાર જેવી સુગંધ આપે છે જે ઘરે વારંવાર મળતી નથી.
સમોસાને યોગ્ય રીતે ફેરવો અને આકાર આપો
સમોને યોગ્ય રીતે આકાર આપો એ એક કળા છે. યોગ્ય રીતે બનાવેલ સમોસા તળતી વખતે ફાટશે નહીં અને સુંદર દેખાશે.
પદ્ધતિ:
કણકનો એક બોલ લો – ન તો ખૂબ મોટો કે ન તો ખૂબ નાનો. તેને અંડાકાર આકારમાં ફેરવો. જાડાઈ ન તો ખૂબ પાતળી હોવી જોઈએ કે ન તો ખૂબ જાડી – રોટલી કરતાં થોડી જાડી.
રોલ્ડ કણકને અડધા ભાગમાં કાપો. હવે અડધા ભાગને શંકુમાં આકાર આપો. કિનારીઓ પર થોડું પાણી લગાવો અને મજબૂત રીતે દબાવો.
કોનની અંદર ભરણ ભરો – પણ વધારે નહીં. ઉપરથી બંધ કરો અને કિનારીઓને મજબૂત રીતે દબાવો. કિનારીઓને ફોલ્ડ કરવા માટે એક નાની પ્લેટનો ઉપયોગ કરો અથવા તેમને ચીપિયાથી દબાવો. આ તળતી વખતે સમોસા ખુલતા અટકાવશે.
બધા તૈયાર સમોસાને સુકાઈ ન જાય તે માટે સ્વચ્છ કપડાથી ઢાંકી દો.
એક સામાન્ય ભૂલ એ છે કે લોકો પાણી નાખ્યા વિના સમોસાની કિનારીઓને ફક્ત દબાવે છે. આનાથી તળતી વખતે કિનારીઓ ખુલી જાય છે, જેનાથી તેલ અંદર ટપકવા લાગે છે. હંમેશા તેમને પાણીથી સીલ કરો.
યોગ્ય તાપમાને તળવા – ક્રિસ્પીનેસનું રહસ્ય
યોગ્ય તાપમાને સમોસા તળવા એ યોગ્ય કણક અને ભરણનો ઉપયોગ કરવા જેટલું જ મહત્વપૂર્ણ છે. આ તે પગલું છે જ્યાં ભૂલો ઘણીવાર થાય છે, જેના પરિણામે ક્રિસ્પી સમોસા બને છે.
પહેલો નિયમ એ છે કે તેલને ક્યારેય વધુ ગરમ ન થવા દો. જો તેલ ખૂબ ગરમ હોય, તો સમોસા બહારથી ઝડપથી રાંધશે પણ અંદરથી કાચા રહેશે. રંગ પણ ખરાબ રહેશે.
બીજો નિયમ એ છે કે તેલ ક્યારેય ઠંડુ ન થવા દો. ઠંડા તેલમાં બોળેલા સમોસા તેલ શોષી લે છે અને નરમ રહે છે.
સાચો રસ્તો એ છે કે તેલને મધ્યમ ગરમ કરો. કણકનો એક નાનો ટુકડો નાખીને પરીક્ષણ કરો. જો તે ધીમે ધીમે ઉપર ચઢે અને પરપોટા થાય, તો તેલ તૈયાર છે.
સમોસા ઉમેરો અને ધીમા તાપે 4-5 મિનિટ માટે તળો. આનાથી સમોસા અંદરથી રાંધાઈ જાય છે. પછી ગરમી થોડી વધારો અને તેમને ક્યારેક ક્યારેક ગોલ્ડન બ્રાઉન થાય ત્યાં સુધી તળો.
તૈયારીમાં એક સાથે ઘણા બધા સમોસા ન ઉમેરો. આનાથી તેલનું તાપમાન ઘટે છે અને સમોસા ભીના થાય છે. એક સમયે ફક્ત 4-5 જ ઉમેરો.
તળેલા સમોસા સીધા ટીશ્યુ પેપર પર કાઢી લો. આ વધારાનું તેલ દૂર કરે છે અને સમોસા લાંબા સમય સુધી ક્રિસ્પી રહે છે.
ચટણી વગર સમોસા અધૂરો છે.
સમોસાનો ખરો સાર તેની સાથે પીરસવામાં આવતી ચટણીમાં રહેલો છે. સમોસાને પૂરક બનાવતી બે ચટણીઓ છે લીલા ધાણાની ચટણી અને મીઠી આમલીની ચટણી.
લીલી ચટણી: ધાણાના પાન, ફુદીનાના પાન, લીલા મરચાં, લીંબુનો રસ, મીઠું અને થોડું પાણી મિક્સરમાં મિક્સ કરો. આ ચટણી તાજી અને મસાલેદાર છે.
આમલી ચટણી: આમલીને પાણીમાં પલાળી રાખો અને તેનો પલ્પ કાઢો. તેને ગોળ, જીરું પાવડર, વરિયાળી પાવડર, કાળું મીઠું અને લાલ મરચા સાથે રાંધો. ઘટ્ટ થાય ત્યાં સુધી ઉકાળો. આ મીઠી-ખાટી ચટણી સમોસાને એક અનોખો સ્વાદ આપે છે.
બે ચટણી મિક્સ કરો અને સમોસા સાથે પીરસો. ગરમ સમોસા અને ઠંડા ચટણીનું આ મિશ્રણ જીવનની સૌથી નાની પણ સાચી ખુશીઓમાંની એક છે.
તેને વધુ ખાસ બનાવવા માટે, સમોસા તોડીને તેમાં દહીં, બંને ચટણી, બારીક સમારેલી ડુંગળી અને ચાટ મસાલો ઉમેરો – સમોસા ચાટ તૈયાર છે.